Στις 15 Ιουνίου του 1994...

Love him...

Ο Μάνος Χατζιδάκις έφυγε προς τ’ άστρα στις 15 Ιουνίου του 1994… «Σαν έτοιμος από καιρό»… Ήταν απόγευμα Τετάρτης… Ετάφη στο κοιμητήριο της Παιανίας, σε τάφο που είχε επιλέξει όσο ζούσε, μακριά από παράτες και λόγους δεκάρικους…

Γιατί αγαπώ το Χατζιδάκι; Γιατί μας έδειξε το δρόμο για να πορευτούμε. Δρόμο ποίησης, έρωτα, ελευθερίας… Πέρα και μακριά από καθετί ψεύτικο, γερασμένο, δήθεν, συμβιβασμένο, φτηνό…

Εις τέχνην αιώνιον…

Μάνος Χατζιδάκις. Του προσωπικού μου συναξαριού… Μαζί με τη Μπέλλου, τη Μαλβίνα, τον Καρυωτάκη, τον Καβάφη…
Γιατί «άγιασε» ο Χατζιδάκις; Γιατί κοινώνησε απ’ το ποτήρι του έρωτα… Εις ζωήν αιώνιον… Εις τέχνην αιώνιον…

Λείπει...

Αν λείπει ο Μάνος Χατζιδάκις; Με την έννοια που αναφερόμαστε στους υπόλοιπους ανθρώπους που φεύγουν από κοντά μας, όχι… Λείπει αλλιώς… Θα λείπει αλλιώς… Κι ας υπάρχουν οι μουσικές του… Κι ας ακούμε τα τραγούδια του… Κι ας διαβάζουμε τα κείμενά του… Κι ας θυμόμαστε τα λόγια του…
Δεκαπέντε χρόνια μετά, όλα δείχνουν λιγότερα…

Το παρήγορο, όμως, είναι ότι οι νέοι άνθρωποι τον ανακαλύπτουν καθημερινά… Γουστάρουν την ελευθερία του… Δανείζονται απ’ το όνειρο που μας κληροδότησε… Και τον ερωτεύονται με πάθος…

Μάνου Χατζιδάκι: «Μελαγχολία Ωδείου»

Από τη «Μυθολογία»:

Ήταν γραμμένο με κιμωλία πάνω στις σκονισμένες
πλάκες του δρόμου
«Είμαι σπουδαστής του Ωδείου
Βοηθήστε με παρακαλώ να σπουδάσω»

Ήταν πολύ όμορφος
Για να τον ευνοεί η Μουσική
Κ’ ήτανε φανερό πως ήταν σχέδιο
Το βράδυ οι φίλοι τα κορίτσια το κρασί
Και αύριο
«Είμαι σπουδαστής του Ωδείου
Βοηθήστε με παρακαλώ να σπουδάσω»

Και τι με νοιάζει;
Θα του μιλούσα για Μουσική
Θα του μιλούσα για χρήματα
Θα του μιλούσα για μας τους δύο
Όμως δεν τόλμησα
Γιατί στα μάτια του
Κείνη την ώρα ήταν το σχέδιο
Το βράδυ θα ήταν η ζωή
Κ’ εγώ δεν ήμουν
Ούτε στο σχέδιο
Ούτε στη ζωή του

«…μα πιο πολύ, η όψη της μητέρας μου»

«…μα πιο πολύ, η όψη της μητέρας μου,
όταν γυρνώ αργά το βράδυ και τη βρίσκω
μ’ ένα βιβλίο στο χέρι να προσμένει
βουβή, ξαγρυπνισμένη και χλομή».

Στίχοι του ποιητή Ντίνου Χριστιανόπουλου, από τις «Τύψεις» του Μάνου Χατζιδάκι. Με την ερμηνεία του Ανδρέα Καρακότα, αλλά και του ίδιου του Χατζιδάκι στα «Τραγούδια της αμαρτίας» (Η αμαρτία είναι Βυζαντινή και ο έρωτας αρχαίος), εν έτει 1992.
«…Μα πιο πολύ, η όψη της μητέρας μου»… «Η μητέρα μου είναι γλυκιά και τρυφερή και μ’ αγαπάει», γράφει ο Μάνος Χατζιδάκις στο κείμενο που συνοδεύει το ορχηστρικό του «Προσωπογραφία της μητέρας μου» στο «Χαμόγελο της Τζοκόντα». Και συνεχίζει:
«Θα ’θελε να ’χε σταματήσει ο χρόνος εκείνη τη στιγμή που μ’ έχει αντίκρυ της και με κοιτάζει. Γνωρίζω εκείνη τη στιγμή καλά, μα δεν μπορώ ούτε μπορεί να τηνε σταματήσει. Κι έτσι θα μείνει πάντα στη μνήμη μας, ευγενική και τρυφερή να καρτεράει μια δυο στιγμές που πέρασαν, μια δυο στιγμές που έζησα μοναδικά για εκείνη».
«Η μητέρα μου ήταν από την Αδριανούπολη», -αναφέρει αλλού ο Χατζιδάκις- «κόρη του Κωνσταντίνου Αρβανιτίδη, και ο πατέρας μου απ' την Μύρθιο της Ρεθύμνου, απ' την Κρήτη. Είμαι ένα γέννημα δύο ανθρώπων που καθώς γνωρίζω δεν συνεργάστηκαν ποτέ, εκτός απ΄ την στιγμή που αποφάσισαν την κατασκευή μου. Γι' αυτό και περιέχω μέσα μου χιλιάδες αντιθέσεις κι όλες τις δυσκολίες του Θεού. Όμως η αστική μου συνείδηση, μαζί με τη θητεία μου την λεγόμενη«ευρωπαϊκή», φέραν ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα…».

«Ο Λαχειοπώλης τ’ ουρανού»

«...Σηκώθηκα απ’ το πιάνο και πλησιάζω τον καθρέφτη. Ήμουνα ξαναμμένος. Είδα το είδωλό μου να κρατά φτερά του παγωνιού και δροσερούς καρπούς του Θέρους. Κι είπα από μέσα μου: Είμαι ο Λαχειοπώλης τ’ Ουρανού. Μοιράζω αριθμούς σε ξωτικά κι αγγέλους. Ο πρώτος αριθμός σημαίνει συνουσία. Βάση ρευστή για δημιουργία. Κι αποφασίζω ευθύς την πιο μεγάλη μου πράξη. Σκόρπισα τα λαχεία μου στους γαλαξίες και στο άπειρο. Έτσι δεν θα ’ναι δυνατό κανείς να ξαναδημιουργήσει, να πράξει το καλό -που λεν- ή το κακό. Σπατάλη η απόφασή μου, μα ο κόσμος πάει για να χαθεί.
Το λέω για να τ’ ακούν οι νέοι, και να σκορπίσουν τα λαχεία τους κι αυτοί, όπου μπορέσουν κι όπου βρουν. Να μην τ’ αφήσουν κέρδος στους πολλούς. Έτσι τουλάχιστον, θα κατακτήσουμε τη δυνατότητα να μας φοβούνται. Ποιους; Εμάς, τους ποιητές. Μια και δεν είναι δυνατό να μας εντάξουν στα συρτάρια τους, σ’ ό,τι μπορούν να ελέγξουνε και να προβλέψουν οι ανερχόμενοι πολλοί.
Τους φοβερίζει η άρνησή μας να δεχτούμε φάκελο, κατάταξη, τάξη κι αριθμό. Τους φοβερίζει η άρνησή μας να ενταχθούμε στις ομάδες αυτών που όταν κοιμούνται, τα χέρια τους είναι από μέσα ή απ' έξω από το πάπλωμα. Γιατί τα χέρια τα δικά μας την ώρα του ύπνου, ζωγραφίζουν ελεύθερα τους ανέμους, με χρώματα και με σχηματισμούς πτηνών, και μας τοποθετούν παντοτινά μες στους αιώνες, με την αθάνατη κι ερωτική μορφή του Λαχειοπώλη τ' Ουρανού».

Μάνος Χατζιδάκις,
από «Τα σχόλια του Τρίτου».

«Για τη σωτηρία της καρδιάς, τίποτα;»

«Θυμάμαι την τελευταία φορά που είδα τον Χατζιδάκι… είχε δώσει συναυλία στο Μέγαρο με την “Ορχήστρα των Χρωμάτων” και το βράδυ καθίσαμε στο εστιατόριο. “Εσείς δεν έχετε γράψει τη Σωτηρία της ψυχής;”, μου λέει. “Μάλιστα” του απαντώ κι επειδή είχε ήδη πρόβλημα με την καρδιά του με ρωτάει: “Για τη σωτηρία της καρδιάς, τίποτα;”. Δεν απάντησα… Μόνο χαμογελούσα. Αυτή η γλύκα… Τίποτα. Μόνο χαμογελούσα πολύ. Αισθανόμουν πως ό, τι και να έλεγα θα ήταν πιο τραχύ απ’ αυτό που άκουγα. Τον θεωρώ ότι ήταν το άκρον άωτον της ευγένειας και της κομψότητας. Ακούω με χαρά πολλούς ανθρώπους να λένε ότι τους λείπει και όχι μόνο ως καλλιτέχνης, αλλά και ως προσωπικότητα της χώρας… Είναι η μεγαλύτερη δικαίωση!».

Λίνα Νικολακοπούλου