Θυμάμαι...

Θυμάμαι ένα άσπρο μεσημέρι
κάποιο ωραίο καλοκαίρι
είχες τα μάτια που τα δένουν
άνεμοι άγριου πελάγου.
Δεν ήξερες από χαρά
είχες δεχτεί την ερημιά.
Γλάροι κι άγρια περιστέρια
αφροί σε κάποια ξέρα.

Θυμάμαι ένα άσπρο μεσημέρι
κάποιο ωραίο καλοκαίρι
είχες το σώμα κάποιας μοίρας
τη γεύση της αρμύρας.
Ήξερες μόνο να ζητάς
χωρίς να ξέρεις να πονάς.
Τζίτζικας που δεν τραγουδά
χορός χωρίς χαρά.

Θυμάμαι ένα άσπρο μεσημέρι
κάποιο ωραίο καλοκαίρι
είχες του έρωτα τα χείλη
σκληρό απαλό κοχύλι.
Η αγάπη σου της μιας στιγμής
ταξίδι άγονης γραμμής.
Ένας νερένιος θησαυρός
κομμένος χαρταετός.

Θυμάμαι ένα άσπρο μεσημέρι
κάποιο ωραίο καλοκαίρι
ζεστή η μέρα ξαπλωμένη
στα κύματα αφημένη.
Του εφήμερου η ομορφιά
κουράστηκε απ΄ την αντηλιά.
Κύλησες όνειρο της άμμου
μες απ’ τα δάχτυλά μου.

Η Αρλέτα θυμήθηκε «κάποιο ωραίο καλοκαίρι» και το ’κανε τραγούδι. Η ίδια έγραψε τη μουσική, τους στίχους και το ηχογράφησε το 1981 στο δίσκο της «Ένα καπέλο με τραγούδια».

Ο δίσκος καταγράφει την πρώτη ολοκληρωμένη παρουσία της Αρλέτας ως τραγουδοποιού. Έντεκα τραγούδια, γραμμένα στην Αθήνα του ’80, Ιούλιο – Αύγουστο: «Τσιμεντούπολη», «Ο γάτος», «Παρασκήνιο», «Το καλοκαίρι», «Πως τούτος ο καιρός», «Το καφενείο», «Το τραγούδι της δραχμής», «Η μπαλάντα του πάρκου», «Καβουρίνα», «Ο λύκος», «Ένα εκτροχιασμένο τρένο».

Κι αυτό για τη Φλέρυ...

Πριν εικοσιένα χρόνια - τα φοιτητικά - πηγαίνω με φίλους στο Καφεθέατρο της οδού Κοδριγκτώνος στην Αθήνα για ν’ ακούσουμε σε μια από τις σπάνιες εμφανίσεις της την Φλέρυ Νταντωνάκη. Την ιέρεια του Μεγάλου Ερωτικού Μάνου Χατζιδάκι. Τότε δεν είχα ακόμη πολυσυνειδητοποιήσει την τεράστια σημασία αυτής της γυναίκας – μύθου. Καθίσαμε πολύ κοντά στη μικρή σκηνή, πριν ακόμα αρχίσει το πρόγραμμα, και αμέσως έπεσε το μάτι μου σ’ ένα βιβλίο που ήταν πάνω σε μια καρέκλα: Αββά Δωροθέου, Έργα Ασκητικά. Μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση. Κατάλαβα ότι ήταν το ανάγνωσμα της Φλέρυς εκείνο τον καιρό. Αναζητούσε ως μαινάδα το νόημα, την ύπαρξη, τη λύτρωση. Γι’ αυτό και όταν την άκουσα να τραγουδάει εκστατικά το «Καίγομαι, ρίξε κι άλλο λάδι στη φωτιά» του Σταύρου Ξαρχάκου από το Ρεμπέτικο, είπα ότι αυτό το πλάσμα είναι απ’ αλλού φερμένο. Και «το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο δεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι…» (Ελύτης).Κι αυτή, η της Ελευθερίας επώνυμος, ερχόταν από πολύ μακριά και πήγαινε ολοταχώς στο άβατο, όπου τρέλα και τέχνη είναι ένα και το αυτό. Ζωή και θάνατος. Το εδώ και το επέκεινα, ένα.

Γι’ αυτό η Φλέρυ ήταν η μόνη που θα μπορούσε να ψάλλει τα Λειτουργικά του Χατζιδάκι. Έξι ρεμπέτικα – λαϊκές ζωγραφιές, πέντε τραγούδια από τον «Καπετάν Μιχάλη» ως ερωτικός άνεμος, δυο μινιατούρες από την «Εποχή της Μελισσάνθης» - χαρακτικά ψυχής, η θανατερή «Πέτρα» από το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλλο και το «Μαγικό χαλί» της Ανατολής από το «Τοπ Καπί».Κι αυτά τα Λειτουργικά τα έψαλε η Φλέρυ Νταντωνάκη στο σπίτι του Χατζιδάκι το 1970 στη Νέα Υόρκη. Αυτή είναι η ηχογράφηση που έχουμε. Πρόβες.Γι’ αυτό κι ο Χατζιδάκις γράφει στο εσώφυλλο του δίσκου: "Η Φλέρυ είναι ανεπανάληπτη και όταν δοκιμάζει. Δεν σκέφτεται το κοινό. Σκέφτεται τον απόλυτο έλεγχο της φωνής της. Και δίνεται ολόκληρη σε αυτό το κυνήγι της τελειότητας. Για μια ακριβή μουσική που πηγάζει τόσο από τα Ρεμπέτικα όσο και από τα δικά μου τραγούδια.Της είχα πει πως μια αληθινή τραγουδίστρια περιέχει την τεχνική τελειότητα της Σβάρτσκοπφ και την γήινη αμεσότητα της Νίνου και η Φλέρυ, στο ντοκουμέντο αυτό αποδεικνύει περίτρανα πως είναι μια αληθινή τραγουδίστρια".Σήμερα, δέκα χρόνια μετά την αναχώρηση της Φλέρυς για την αιωνιότητα, σκέπτομαι πόσο τραγική υπήρξε η προσωπική της διαδρομή. Ίσως, όμως, γι’ αυτό μας άφησε ψήγματα χρυσού, που όσο περνάει ο καιρός λάμπουν περισσότερο εντός μας, για να μας δείχνουν το μέτρο του αληθινού βίου σε καιρούς ψεύτικους και κάλπικους…

Από το εξαιρετικό blog του Παναγιώτη Ανδριόπουλου panagiotisandriopoulos.blogspot.com. Όχι ως ανταπόδοση στη δική του αφιέρωση, αλλά ως δικό μου αντίδωρο... Ως μια ακόμα συνοδοιπορία στη δική του ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟ...

στις 18 Ιουλίου...

In memoriam...

Σαν σήμερα... Δέκα χρόνια πριν...

"Και πρώτα η Φλέρυ Νταντωνάκη, με πάθος, σπάνια φωνή κι εσωτερική ένταση..." (Μ. Χ.)

Η Φλέρυ Νταντωνάκη έφυγε από τη ζωή στις 18 Ιουλίου του 1998… Άλλοι την είπαν άγγελο κι άλλοι ξωτικό. Όλοι, όμως, υποκλίθηκαν στο «άχραντο» της φωνής της… Όταν τραγουδά η Φλέρυ, θαρρείς πως λειτουργεί μυστικά σε μια ιερουργία ακριβών αισθημάτων… Με σώμα και αίμα τέχνης…

(Η Φλέρυ Νταντωνάκη, ψευδώνυμο της Ελευθερίας Παπαδαντωνάκη, είχε γεννηθεί το 1937…)

φωνή νεαρού αγγέλου...

Tην πρωτάκουσα στα πρώτα χρόνια που φοιτούσα στη δραματική σχολή. Σκόρπια ακροάσεις, αποσπασματικές, από δίσκους φίλων. Δεν αναζήτησα τους δίσκους της, τα περνούσα δύσκολα στη μεγάλη πόλη, αυτοσυντηρούμενος σχεδόν.
Αλλά τίποτα δε γίνεται τυχαίο, κι αν δε γίνει στην ώρα του, έρχεται και σε βρίσκει ανύποπτα, την πιο κατάλληλη στιγμή…
Και μια μέρα ξεκινήσαμε ένα ολοήμερο μακρύ ταξίδι, καλοκαίρι γλυκό, ανάμεσα στα θεϊκά Πελοποννήσια βουνά.
Κάνω μια κάτω από τα πόδια μου -του συνοδηγού- να δω κάποια δισκάκια που ’χαμε πάρει μαζί μας συντροφιά [χωρίς εγώ ωστόσο να γνωρίζω την ταυτότητά τους…] και πέφτω πάλι πάνω της.
Καταλήξαμε να κάνουμε αυτό το υπέροχο μικρό ταξίδι με θέα πρωτόγνωρη και φωνή απίστευτη…
Και γύρισα στην Αθήνα, με λάφυρό μου τα cd αυτά, να τ’ ακούω, να ψάχνω στα δισκάδικα, να αντιγράφω όσα δεν κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή…
Κι η Φλέρυ απέκτησε τη δίκαια θέση της μέσα μου, έγινε κομμάτι από το υποσυνείδητό μου…
Κι από τότε, λάτρευα κάθε νέα ανατύπωση / επανέκδοση / συλλογή με την ανεπανάληπτη φωνή της. Και μου ’μεινε η παράξενη πετριά, να την ακούω πάντα στα διήμερά μου εκτός πόλης, σκοτάδια τα χαμηλά βουνά, ένα πρόχειρο αλκοόλ στο χέρι -ό,τι βρίσκεται- και τη φωνή της δυνατά στο μίνι στερεοφωνικό ν’ αντηχεί στη σκοτεινή ερημιά, χωρίς περιττές λέξεις παρέας, μόνο οι μουσικές κι η φωνή της να χαρίζουν το δικό τους φως σε μια ολόμαυρη νύχτα…
Η Φλέρυ Νταντωνάκη, η δική μου, και όλων Φλέρυ. Με την απόλυτα δοτική φωνή στις ερμηνείες, φωνή νεαρού αγγέλου πάντα, που δε σ’ αφήνει να καταλάβεις πόση λαχτάρα για χαρά ή πόσο πόνο κρύβει η χροιά της. Η απόλυτη. Μπροστά από την εποχή της, μπροστά κι απ’ τη δική μας.
Η φωνή που νίκησε για πάντα το χρόνο. Κι ας μην καταγράφηκε σε άπειρους δίσκους, θα μπορούσε να σε μαγέψει, σ’ ένα μόνο άκουσμα, ενός μονάχα τραγουδιού…
Υπερβολή; Γιατί όχι; Πόση ανώφελη έτσι κι αλλιώς υπερβολή κρύβει η κάθε μέρα μας για πράγματα στ’ αλήθεια ασήμαντα…
Ακριβή και μοναδική.
Και το λευκόχρυσο αστέρι της εκεί ψηλά, θα εξακολουθεί να μας φωτίζει με το ίδιο εκείνο φως, που έφερε ακόμα κι όταν περπατούσε ανάμεσά μας…

(Από το αγαπημένο blog του Γιάννη Φιλιππίδη filippidisyannis.blogspot.com)

Η "Μεγάλη Ερωτική"...

Στις 18 Ιουλίου του 1998 έφυγε από τη ζωή η Φλέρυ Νταντωνάκη. Η «Μεγάλη Ερωτική» του Μάνου Χατζιδάκι ταξίδεψε, χωρίς εισιτήριο επιστροφής, για τις «Γειτονιές του φεγγαριού» στα εξήντα της χρόνια. Πέθανε από καρκίνο, είπαν οι γιατροί… Πέταξε η ψυχή της «ψηλά στου Διγενή τ’ αλώνια…» για να συναντήσει εκεί «του κάτω κόσμου τα τελώνια» (στίχοι του Νίκου Γκάτσου, από το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι «Στου Διγενή τα κάστρα»).
Έφυγε, έτσι όπως έζησε η Φλέρυ Νταντωνάκη. Σαν ξωτικό. Σαν αερικό. Σαν πνοή. Εγκόσμια, αλλά και απόκοσμη. Του αγγελικού, αλλά και του δαιμόνιου. Του απτού, αλλά και του άπιαστου. Του φωτός, αλλά και του σκότους. Του εδώ, αλλά και του επέκεινα. Του μύθου, αλλά και της προσωπικής βασάνου.
Φωνή ιδανική, ουράνια, αγγελική. Αξεπέραστη ερμηνεύτρια στα τραγούδια και στα έργα του Μάνου Χατζιδάκι. Μούσα του και ιέρεια. Πρωτόθρονη και, εν τέλει, αναντικατάστατη. Στο «Μεγάλο Ερωτικό». Στον «Κύκλο του C.N.S.». Στις «Γειτονιές του φεγγαριού». Στον «Καπετάν Μιχάλη». Στα «Λειτουργικά»…

Αναζητείστε τη Φλέρυ… Στο αφιέρωμα του περιοδικού «Οδός Πανός» (τεύχος Ιανουάριος – Φεβρουάριος 1999)… Και πιο πίσω, σε μια συνέντευξή της στο βιβλίο του Στάθη Τσαγκαρουσιάνου «Αντίο παλιέ κόσμε». Κι ακόμα, στο βιβλίο του Γιάννη Σπυρόπουλου Μπαχ για την «τρελή του φεγγαριού», στα πλαίσια της σειράς «Βίοι αγίων».
Αναζητείστε τη Φλέρυ… Στους δίσκους του Χατζιδάκι. Αλλά και σε δύο «πολύτιμες» δισκογραφικές εκδόσεις των τελευταίων χρόνων:
«Φλέρυ, τρελή του φεγγαριού», με το ηχητικό υλικό της βραβευμένης μικρού μήκους ταινίας του Αντώνη Μποσκοΐτη. Οι μαρτυρίες , ο λόγος, και τα τραγούδια των Βασίλη Γισδάκη, Εύας Κοταμανίδου, Μαρίζας Κωχ, Ηλία Λιούγκου, Νίκου Πιτλόγλου, και Γιάννη Μπαχ Σπυρόπουλου. Μοναδική στιγμή στο cd, η εξομολογητική συνέντευξη της Φλέρυς Νταντωνάκη στο Γιώργο Χρονά και η ερμηνεία της στο ισπανικό παραδοσιακό τραγούδι «Que Bonita».
Και στο συλλεκτικό cd από το αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, με τη Φλέρυ Νταντωνάκη («η αιώνια εφηβεία της φωνής») σε τραγούδια των Τζον Λένον, Μπομπ Ντίλαν, Λέοναρντ Κοέν, Χένρι Μαντσίνι, Τζορτζ Γκέρσουιν, Σταύρου Ξαρχάκου, Μάνου Λοΐζου κ.α.

"...τη μνήμη Κηρύκου και Ιουλίτης"

«ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ εορτάζοντας τη μνήμη
των αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης
ένα θαύμα να καίει στους ουρανούς τ’ αλώνια
ιερείς και πουλιά να τραγουδούν το χαίρε…»

Οδυσσέας Ελύτης,

«Το άξιον εστί».

(απόσπασμα από «Το Δοξαστικόν»).

"είναι μπλε Ιουλίτας…"

«…Στο βάθος όμως είναι μπλε Ιουλίτας…

Και η τελειότης η άκρα
συντελεσμένη σ’ έναν κήπο με υάκινθους
Οπού τους αφαιρέθηκεν ο μαρασμός για πάντα. Κάτι φαιό
Που μια σταξιά μονάχα λεμονιού αιθριάζει οπόταν
Βλέπεις κείνο που απ’ την αρχή εννοούσα με στοιχεία καθαρά
Να χαράζεται
Πάνω σε μπλε Ιουλίτας.»

Οδυσσέας Ελύτης. Από την ποιητική του συλλογή «Δυτικά της λύπης», 1995.

(Με αφορμή την αυριανή μνήμη των αγίων μαρτύρων Κηρύκου και Ιουλίττης...)

«Στου Διγενή τα κάστρα» (Η τρελή του φεγγαριού)

Ψηλά στου Διγενή τ’ αλώνια
τις νύχτες του καλοκαιριού
του κάτω κόσμου τα τελώνια
με λεν τρελή του φεγγαριού.

Μα εγώ χρυσόβουλο κρατάω
από καιρούς βυζαντινούς
και τ’ άγρια βάθη που κοιτάω
δεν τα χωράει ανθρώπου νους.

Ψηλά στου Διγενή τα κάστρα
στον τάφο του νεκρού παλικαριού
τα νυχτοπούλια κάτω απ’ τ’ άστρα
με λεν τρελή του φεγγαριού.

«Στου Διγενή τα κάστρα» το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, βγαλμένο «από καιρούς βυζαντινούς». Το τραγούδησε η «τρελή του φεγγαριού» Φλέρυ Νταντωνάκη στις «Γειτονιές του φεγγαριού», «οχτώ τραγούδια μου επιλεγμένα από μένα τον ίδιο για να τραγουδηθούν μοναδικά από τη Φλέρυ», όπως έγραψε ο Χατζιδάκις: «Η μικρή Ραλλού», «Ρίχνω την καρδιά μου στο πηγάδι», «Ήταν καμάρι της αυγής», «Το πουλί», «Κάθε τρελό παιδί», «Με την Ελλάδα καραβοκύρη», «Το τριαντάφυλλο», «Στου Διγενή τα κάστρα».
«Στου Διγενή τα κάστρα»… περπάτησε με τη φωνή της και η Έλλη Πασπαλά. Η ηχογράφηση αυτή εντάχτηκε το 1986 στη «Ρωμαϊκή Αγορά», μια κασετίνα τριών δίσκων με 35 τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, από την περίοδο 1947 – 1985.

Η Φλέρυ Νταντωνάκη έφυγε από τη ζωή στις 18 Ιουλίου του 1998... Δέκα χρόνια μετά, είπαμε να χαρίσουμε στην άγια της μνήμη μερικές από τις αναρτήσεις αυτής της εβδομάδας...

22ο Φεστιβάλ Υμηττού

ΠΕΜΠΤΗ
10/07
9:00μ.μ.
ΣΥΝΑΥΛΙΑ
Μελίνα Τανάγρη
“Plaisir d’amour”, ένα αφιέρωμα στο γαλλικό τραγούδι
Οδοί Σινώπης & Αμασείας
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
11/07
9:00μ.μ.
ΣΥΝΑΥΛΙΑ
Δρόμος
Τα μπουζούκια επιστρέφουν
Οδοί Ιονίων Νήσων & Καραολή Δημητρίου, (είσοδος 3ου Γυμνασίου - Λυκείου Υμηττού)
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

ΚΥΡΙΑΚΗ
13/07
9:00μ.μ.
ΣΥΝΑΥΛΙΑ
Γιώργης Χριστοδούλου & Jacques Casanova
Barcelona - Atenas: transmediterranean express
Οδοί Προκοπίου Ικονίου & Καλλιπόλεως

22ο Φεστιβάλ Υμηττού

ΔΕΥΤΕΡΑ
07/07
9:00μ.μ.
ΣΥΝΑΥΛΙΑ
Εncardia
Ελληνόφωνα τραγούδια & χοροί από την Κάτω Ιταλία
Οδός Στρατονίκης (πεζόδρομος), πίσω από το Δημαρχείο Υμηττού
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

ΤΡΙΤΗ
08/07
9:00μ.μ.
ΣΥΝΑΥΛΙΑ
Σόνια Θεοδωρίδου
Αφιέρωμα στις Amalia Rodrigues, Edith Piaf, & Δανάη
Θέατρο Άλσους Πέτρου & Παύλου, πάνω από την πλατεία Υμηττού
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

ΤΕΤΑΡΤΗ
09/07
9:00μ.μ.
ΣΥΝΑΥΛΙΑ
Lamia Bedioui & Λεωνίδας Μαριδάκης
Οδοί Μαγνησίας & Σολομωνίδου

ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ